Wednesday 13, Dec 2017

Blog ogrodniczy - Ogrodnik Leszek

Obrazek użytkownika Leszek

Jakie krzewy wybrać na wiosenne nasadzenia w średnim ogrodzie?

W poprzednim artykule o pigwowcu zadałem następujące pytanie:

Owoc, jakiego krzewu nazywany był w dawnej Polsce polską oliwką?

Dla ułatwienia dodałem, że z tych właśnie owoców wyrabia się bardzo cenioną nalewkę o niezwykłym smaku.

Odpowiedź na to pytanie brzmi: Dereń jadalny a ceniona przez smakoszy nalewka to Dereniówka. 

owoce dereń jadalny

Dereń jadalny

...przywędrował do nas z południowo-zachodniej części Azji i musiało się to stać dość dawno, bo już na początku XIX wieku wydano w wydawnictwach z Krakowa i Lwowa przepisy o wyrobach z derenia. Dereń jadalny może przyjmować postać drzewiastą  lub krzewu, do średniej wielkości ogrodu najlepiej nadawać się będzie w formie krzewu, który urośnie do wysokości ok. 3m. Dereń jest krzewem użytkowym, w ogrodzie już od wczesnej wiosny stanie się bardzo dekoracyjnym elementem jego krajobrazu, a latem i jesienią wyda owoce o różnorakim zastosowaniu. To łatwa w uprawie i niewymagająca roślina, najlepiej odpowiadać jej będzie stanowisko słoneczne lub lekko zacienione z przepuszczalną, żyzną glebą o odczynie zasadowym. Dobre dla derenia będą miejsca o podłożu wilgotnym a nawet podmokłym np. przy oczkach wodnych. Jest to krzew całkowicie mrozoodporny i wytrzymały na długie okresy suszy, rzadko jest atakowany przez szkodniki i choroby, nadaje się do ogrodów w miastach przez swoją odporność na zanieczyszczenia powietrza.

dereń jadalny kwiaty

Walory ozdobne

Dereń jadalny będzie w ogrodzie atrakcją przez cały rok, zakwita bardzo wcześnie nawet na początku marca wtedy, kiedy w ogrodzie jest jeszcze szaroburo, na jego pozbawionych liści gałęziach pojawią się drobne żółte kwiatki zebrane w pęczki. Liście, które pojawią się zwykle z początkiem kwietnia są nie duże, intensywnie zielone o owalnym kształcie z widocznym w blaszkach unerwieniem pierzastym, jesienią liście stają się jaskrawo-pomarańczowe. Szczyt atrakcyjnego wyglądu krzewu przypada na przełom sierpnia i września, kiedy to soczysta zieleń liści pięknie kontrastuje z szmaragdową czerwienią owoców. By się przekonać o pięknie tej rośliny najlepiej udać się do arboretum Bolestraszyce, niedaleko Przemyśla gdzie połowie XIX wieku mieszkał i tworzył znakomity malarz Piotr Michałowski. Po odwiedzeniu tego miejsca na pewno przekonasz się do walorów posiadania tej rośliny. Dodam jeszcze, że w arboretum Bolestraszyce odbywają się Międzynarodowe Festiwale Derenia.

Walory zdrowotne i smakowe

Dereń jadalny był w dawnej Polsce, szczególnie na szlacheckim stole nieodzowny elementem, bo już wtedy doceniano jego walory odżywcze i smakowe. Owoce derenia jadalnego dojrzewają w końcu sierpnia, mają wtedy postać owalną i są koloru czerwonego o smaku słodko-kwaśnym i bardzo orzeźwiającym. Kiedy są jeszcze zielone nadają się do kiszenia, czerwone nadają się na domowe nalewki, dżemy, galaretki, soki, marmolady i nadzienia do cukierków. Owoce derenia zawierają dużo ważnych dla zdrowego odżywiania się składników o działaniu przeciwmiażdżycowym i antyrakowym, wzmacniają nasz organizm, korzystnie wpływają na wzrok i naczynia krwionośne, wspomagają leczenie anemii, problemy z układem pokarmowym i chorobami skóry. Czerwone owoce są jadalne prosto z drzewa i zawierają więcej witaminy C niż cytrusy, mają przy tym działanie aseptyczne i odkażają jamę ustną.

krzak dereń jadalnyowoce derenia jadalnegoderen jadalny owoce

Kiszenie owoców – polska oliwka

Zdobycie owoców derenia jadalnego nie jest proste, bo mimo swoich zalet jest on teraz krzewem zapomnianym i rzadko uprawianym a niesłusznie. Jeżeli już je zdobędziesz to spróbuj zrobić kiszone owoce derenia. Podanie ukiszonych dereni do dań mięsnych może być hitem podczas spotkania z przyjaciółmi i pozostać długo w ich pamięci. Jak ukisić owoce derenia?

Do kiszenia używa się owoców koloru zielonego lub żółtawe takich, które już są wyrośnięte, ale jeszcze nie dojrzałe. Dawniej kiszono je w dużych beczkach, bo owoce te był w codziennym użyciu dzisiaj na próbę możemy zrobić to w kilkulitrowym słoju, do którego wrzucamy przebrane i opłukane owoce.

Sporządzamy solankę tzn. rozpuszczamy ok. 3-4 łyżki soli kamiennej w 1l wody, w przepisach staropolskich napisane było, żeby dać tyle soli ile woda przyjmie co pewnie oznaczało, że trzeba jej dać dużo, zalewamy nią owoce i pozostawiamy je do ukiszenia, czyli na kilka miesięcy (trzeba próbować czy już są ukiszone), po czym odcedzamy je, obgotowujemy i znowu wkładamy do słoja zalewając oliwą z dodatkami przypraw takich jak ziele angielskie, listek bobkowy, cząber, czosnek, koper wg własnego smaku. Tak przygotowane owoce do złudzenia przypominają wyglądem oliwki i zastąpią je nadając się do bezpośredniego spożycia a także, jako składnik sosów do mięs.

Dereniówka – królowa nalewek.

To popisowy produkt z owoców derenia jadalnego. Ułani polscy sprzed II wojny nie dosiedli by nawet konia bez „jednego” kusztyczka tej wspaniałej aromatycznej i o pięknej barwie nalewki. Po dereniówce pewnie, chociaż na pewno nie wiem, brała się u nich przysłowiowa fantazja ułańska. W sytuacji nadużycia nalewki ułani dla neutralizowania jej skutków stosowali tzw. polską ostrygę tzn. do wysokiej szklanki wlewali kolejno szklankę tłustej kwaśnej śmietany, dwa jajka, duży kieliszek oliwy i sok z 2 cytryn. Zawartość wypijali jednym haustem i zagryzali kilkoma ziarnami palonej kawy. Naprawdę działa i tic-tak jest niepotrzebny.

Przepis na Dereniówkę.

1,5l produktu finalnego.

Składniki: 1kg dobrze dojrzałych owoców, które same spadną z drzewa, 0,5l spirytusu 96%, 0,5l czystej wódki 40% i 100g cukru.

Sposób przygotowania: umyte i odsączone owoce, trzeba nakłuć, każdy z osobna tak by miał kilka nakłuć, włożyć do słoja 5l, wlać alkohole i pozostawić zawartość w ciepłym miejscu na 6 miesięcy. Po tym okresie odcedzić ciecz dodać do niej roztopiony w 2 szklankach wody cukier i wszystko dokładnie wymieszać, po czym przecedzić całość przez kilka warstw gazy i wlać do ciemnych butelek odstawiając je w ciemne miejsce, na co najmniej 3 miesiące aż do całkowitego dojrzenia.

Uwaga dla żon: Dereniówka jest lekarstwem i pomaga w lekkich zaburzeniach pracy układu trawiennego oraz przy przeziębieniach, obniża też ciśnienie tętnicze, dlatego zabranianie jej spożywania może być przyczyną licznych chorób.

W trzecim odcinku cyklu o krzewach do wiosennych nasadzeń będzie o bardzo pożytecznym krzewie, tym razem do dużych ogrodów i stąd moja kolejna zagadka związana z nim:

Z jakiego krzewu zrobiono różdżkę dla Harrego Pottera?

Odpowiedź w następnym odcinku.

  • Tytuł: Jakie krzewy wybrać na wiosenne nasadzenia w średnim ogrodzie?
  • Autor:
  • Data: 10/02/2015
  • Tagi:
Top