Saturday 21, Oct 2017

Blog ogrodniczy - Ogrodnik Leszek

Obrazek użytkownika Leszek

Chrzanić czy nie chrzanić?

Chrzanić czy nie chrzanić?

Chrzan pospolity jest rośliną przydatną w kuchni ogrodnika ale nie spotkałem się z tym by w ogrodach działkowych wydzielano dla nigo specjalne miejsce. Po prostu jest on w ogrodzie i sięga się po niego kiedy jest potrzebny i walczy z nim by nie rozrastał się na zagony warzywne i trawnik. Jego miejsce jest zawsze na uboczu, przy płotach i w ustronnych miejscach.

chrzan

To bardzo ekspansyjna roślina, jak raz się u nas pojawi to trudno się jej pozbyć.

Ta wieloletnia bylina odporna na mrozy ma długi mięsisty sięgający nawet 1,5 m korzeń. Chrzan ma duże odziomkowe liście (liście wyrastające z przyziemnej lub podziemnej części pędu) osiągające z kwiatostanem najczęściej od 0,5 do 1,5 m wysokości. Zakwita w czerwcu  w kolorze białym na łodydze kwiatostanowej. Ta roślina półkuli północnej uprawiana jest od niedawna, początkowo w krajach nadbałtyckich, a teraz w wielu innych w tym i w Polsce.

korzeń chrzanu

Uprawa chrzanu jest bardzo opłacalna bo jego kilogram w handlu hurtowym osiąga cenę ok. 10 zł, co przy plonie z ha ok. 17 ton daje dobry zysk. W kuchni  przydatne są liście i korzeń. Liście używane są jako przyprawa np. do kiszenia  ogórków małosolnych ale też babcinym sposobem, dzięki jego bakteriobójczemu i grzybobójczemu działaniu dla zapewnienia świeżości np. w transporcie lub w krótkoterminowym przechowywaniu mięsa i masła. Najważniejszym jest jednak korzeń chrzanu, który jest niezastąpionym składnikiem sosów na zimno, dodatkiem do dań mięsnych i warzyw np. ćwikła. Walory medyczne chrzanu znane są od dawna. Sok z korzenia chrzanu pobudza apetyt, sprzyja trawieniu, zapobiega tworzeniu się kamicy moczowej, pomaga w leczeniu gośćca i ma działanie przeciwszkorbutowe. Moim zdaniem w małych i średnich ogrodach nie powinno się uprawiać chrzanu. Dla potrzeb kuchni domowej wystarczy jak zdobędziemy jego liście i korzeń na nieużytkach i łąkach gdzie jest on ogólnie dostępny i łatwy do pozyskania. Jeżeli już decydujemy się na jego uprawę trzeba się zabezpieczyć przed jego niekontrolowanym rozrostem.  Można wkopać krąg betonowy lub wykopać dół głębokości ok. 1,2 i  dać trwałą izolację boczną np. z trwałego tworzywa stosowanego przy izolacji fundamentów domów lub kilku warstw papy. Do tak odizolowanej powierzchni dajemy drenaż, a następnie glebę piaszczysto-gliniastą lub gliniasto-piaszczystą zasiloną obornikiem lub kompostem. Chrzan sadzimy wczesną wiosną. Jako sadzonek używamy wcześniej namoczonych w wodzie przez 1 dzień korzeni bocznych lub cienkich korzeni głównych.

liście chrzanu

Odległość między sadzonkami powinna wynosić ok. 30 cm. Liście wykorzystujemy od wiosny do jesieni, a w październiku wykopujemy widłami amerykańskimi korzenie z których znowu pozyskujemy materiał do sadzenia i powtarzamy cykl uprawy. Wykopane korzenie przetwarzamy lub przechowujemy przysypując wilgotnym piaskiem w chłodnej piwnicy lub w kopcu.

Zanim będzie o sposobach pozbycia się niechcianego chrzanu z ogrodu podam jeden sposób na zimny sos z niego wg przepisu Aliny Gniewkowskiej uznanej kucharki.

Chrzan ze śmietaną:

Parę korzonków chrzanu oskrobać, utrzeć na tarce, postawić przy blasze, aby trochę zwietrzał. W sosjerce nalać trochę śmietany, włożyć chrzan, wsypać trochę cukru, wymieszać dobrze. Chrzan taki podaje się do gotowanych ryb i do sztuki mięsa.[1]

chrzan ze śmietaną

Zwalczanie chrzanu

Brak kontroli nad chrzanem w ogrodzie prowadzi do tego, że może opanować on Twój ogród. Pozbycie się chrzanu z dużych ogrodów a szczególnie z warzywników może się okazać bardzo trudne i kosztowne. Lepiej z tym jest w średnich i małych ogrodach bo można na 1-2 lata wyłączyć z uprawy powierzchnię opanowaną przez chrzan i skutecznie go zwalczyć

Są trzy sposoby, które będą skuteczne w małych i średnich ogrodach:

Pierwszy: wykopać chrzan. Jest to bardzo trudne bo korzenie chrzanu dorastają na głębokość nawet 1,5 m. Wykopywanie korzeni z tak dużej głębokości wiąże się z tym, że nie zrobimy tego dokładnie a pozostawienie nawet kilku rozdrobnionych korzonków spowoduje to, że znowu chrzan „odbije”.

Drugi: zastosować środki chemiczne. Najlepiej Roundup bardzo silny herbicyd. Należy nim przeprowadzić oprysk liści chrzanu najlepiej z początkiem wiosennego wzrostu rośliny. Zabieg trzeba powtórzyć -3-4 krotnie stosując środek w dużym stężeniu. Przy niewielkiej ilości kęp chrzanu można użyć Roudupu w żelu smarując nim pojedynczo liście rośliny. Roślina po zastosowaniu tego środka usycha co widać po liściach ale trzeba pamiętać, że obumarcie liści nie oznacza obumarcia korzenia – stąd konieczność powtarzanie oprysku.

likwidacja chrzanu

Trzeci: można chrzan „zagłodzić”. Sposób ten polega na przykryciu powierzchni opanowanej  przez chrzan czarną agrowłókniną lub jeszcze lepiej czarną folią. Brak słońca i wody zahamuje rozwój rośliny i doprowadzi do jej obumarcia.

czarna folia


[1] Alina Gniewkowska. Współczesna kuchnia domowa. Str. 51. W-wa 1927r.

  • Tytuł: Chrzanić czy nie chrzanić?
  • Autor:
  • Data: 12/10/2015
  • Tagi:
Top